Συνέντευξη του συγγραφέα Ισίδωρου Ζουργού στη Γιούλη Τσακάλου - Ελεύθερος Τύπος για το βιβλίο «Χάλκινα κατώφλια» εκδόσεις Πατάκη

Συνέντευξη Ισίδωρος Ζουργός – Γιούλη Τσακάλου – ελεύθερος τύπος

 

Χθες 23/11/25 δημοσιεύτηκε στο κυριακάτικο φύλλο του Ελεύθερου Τύπου με αναφορά στο πρωτοσέλιδο! η συνέντευξή μου με τον Ισίδωρο Ζουργό, με αφορμή το νέο του μυθιστόρημα «Χάλκινα κατώφλια» (εκδ. Πατάκη). Ένα βιβλίο που ανοίγει μια ρωγμή στον ομηρικό κόσμο, για να χωρέσουν μέσα οι αφανείς, οι εξόριστοι, οι παραγνωρισμένοι.

Ο Ζουργός συνομιλεί με την παράδοση όχι με δέος, αλλά με καθαρή, ανθρώπινη ματιά. Ξαναπιάνει το νήμα της Τροίας και της επιστροφής του Οδυσσέα, για να φωτίσει όσους μένουν στη σκιά των επών: τους δούλους, τις γυναίκες, τους καθημερινούς ανθρώπους που κουβαλούν τις πληγές των πολέμων και της εξουσίας.

Μιλήσαμε για το πώς η μυθολογία μπορεί να ξαναδιαβαστεί σήμερα, για τη λεπτή γραμμή ανάμεσα στη δύναμη και την αδυναμία, για το χιούμορ που ξεγυμνώνει μύθους και για το πώς ένας επινοημένος Παίονας, ο Λύκαστος, μπορεί να αλλάξει ολόκληρη την πορεία του έπους.

Μια συνέντευξη γεμάτη σκέψη, συγκίνηση και ανατροπές, όπως και το βιβλίο του.

Τον ευχαριστώ για την αφιέρωση και την σκέψη ! 

 

Σας την αφήνω με χαρά.

 

Με το «Χάλκινα κατώφλια» εκδόσεις Πατάκη, ο Ισίδωρος Ζουργός ανοίγει μια πόρτα στον χώρο της μυθοπλασίας που δεν φοβάται να αναμετρηθεί με τον μύθο της Τροίας και της Ιθάκης μέσα από τα μάτια των αόρατων, των υποτιμημένων, των εξόριστων. Στο παράσπιτο του ομηρικού κόσμου, όπου οι βασιλιάδες απογυμνώνονται, οι δούλοι αποκτούν φωνή και η γυναίκα γίνεται ιαματική παρουσία, το μέταλλο του χαλκού σφυρηλατεί τις ανθρώπινες πληγές της εξουσίας, της σύγκρουσης και της ανάγκης για ελευθερία. Ένα μυθιστόρημα που δεν συγχωρεί τις προκαταλήψεις του μεγαλείου και του ηρωισμού, αλλά ανοίγει «κατώφλια» για μια νέα αφήγηση, όπου ο μύθος γίνεται κατοικία όλων.

 

1.Στο «Χάλκινα κατώφλια» επανέρχεστε στον μύθο της Τροίας και της επιστροφής του Οδυσσέα, τι σας ώθησε να αναδιατάξετε αυτήν την επική αφήγηση και να δώσετε φωνή σε αυτούς που σπάνια ακούγονται;

Το πρώτο ερέθισμα για τη συγγραφή του μυθιστορήματος ήταν δύο στίχοι στην Ιλιάδα, οι οποίοι και παρατίθενται στην αρχή του βιβλίου ως προμετωπίδα, που μιλούν για τους Παίονες οι οποίοι πολέμησαν ως σύμμαχοι των Τρώων. Στους ίδιους στίχους αναφέρεται και ο ποταμός Αξιός. Για όσους έχουν γεννηθεί και μεγαλώσει στη Θεσσαλονίκη και στην ευρύτερη περιοχή ο Αξιός είναι ένας εμβληματικός ποταμός κι εμείς γεμάτοι μνήμες από την παρουσία του. Από αυτή την αναφορά γεννήθηκε η σκέψη για έναν λογοτεχνικό χαρακτήρα από την περιοχή εμπλεκόμενο στον Τρωικό πόλεμο.

Ο ομηρικός κόσμος στο πέρασμα των αιώνων έχει γεννήσει ένα σωρό παράπλευρους μύθους και ιστορίες, θεατρικά έργα, μυθιστορήματα, κινηματογραφικές μεταφορές, κάθε είδους έργα τέχνης. Σε πείσμα του χρόνου που περνά αυτός ο κόσμος εξακολουθεί και παραμένει γοητευτικός, επίκαιρος, με νέες οπτικές και αναθεωρήσεις. Το δικό μου βιβλίο ακολουθεί αυτήν την παράδοση, επεκτείνει τα έπη με την προσθήκη νέων χαρακτήρων και με αλλαγή πορείας στις περιπλανήσεις. Σήμερα νιώθουμε την ανάγκη να δούμε μια ακόμη θεώρηση, αυτή των απλών καθημερινών ανθρώπων εκείνης της εποχής, των δευτεραγωνιστών, των ταπεινών που επωμίζονται το βάρος και τις κακουχίες των πολέμων. Απαλλαγμένοι από τις προκαταλήψεις της βασιλικής γενιάς και του πριγκηπικού αίματος ενδιαφερόμαστε για το απλό και πανανθρώπινο. Η ατμόσφαιρα των επών αν και αντικατοπτρίζει θεσμούς εν πολλοίς ξεπερασμένους, έχει νησίδες οι οποίες μας συγκινούν βαθύτατα. Να θυμηθούμε για παράδειγμα τη συνάντηση του Αχιλλέα με τον Πρίαμο στο στρατόπεδο των Αχαιών, όταν ο περίλυπος βασιλιάς της Τροίας έρχεται να ζητήσει τη σορό του νεκρού Έκτορα, του γιου του. Είναι μια από τις πιο σημαντικές σελίδες στην ιστορία της παγκόσμιας λογοτεχνίας.

 

2.Η έννοια της εξουσίας, θεϊκής, βασιλικής, δουλοκτητικής  διατρέχει όλο το βιβλίο. Πώς εργάστηκε η διαπλοκή ανάμεσα σε δούλους/δούλες και αφέντες για εσάς ως συγγραφέα, και ποιο μήνυμα ελπίζετε να διαβιβαστεί στον αναγνώστη;

Μια βαθιά εξουσιαστική σχέση ανάμεσα στους ανθρώπους είναι μια σύμβαση η οποία ανά πάσα ώρα και στιγμή μπορεί να αντιστραφεί. Στα Χάλκινα κατώφλια ο δούλος καταφέρνει και χειραγωγεί τον αφέντη. Δεν υπάρχει ανάμεσά τους κάποια εξ ορισμού ανωτερότητα. Οι περιστάσεις αλλάζουν, η ζωή φέρνει κραδασμούς. Η σύγκρουση για την επιβίωση αλλά και για την επιβολή είναι μια αρένα όπου επιβιώνει ο περισσότερο πείσμων και ανθεκτικός. Όμως στο βάθος υπάρχει πάντα χώρος για αγάπη και στοργή, όταν οι χειροπέδες λύνονται και οι άνθρωποι κοιτάζονται στα μάτια. Η σχέση του Οδυσσέα και του δούλου του στο βιβλίο απεικονίζει αυτήν τη συνθήκη.

3.Η γυναίκα αναδεικνύεται ως «ιαματική παρουσία» σε έναν κόσμο πλημμυρισμένο από αίμα και χαλκό, όπως γράφετε. Ποιος είναι ο ρόλος της γυναικείας φωνής στον μύθο σας και στην αναθεώρηση του έπους;

Τα τελευταία χρόνια έχουν πληθύνει τα έργα που δίνουν περισσότερο χώρο και φωνή στη γυναικεία παρουσία ακόμη και σε εποχές εξαιρετικά μακρινές όπως αυτή του Ομήρου. Στο μυθιστόρημα όλα ξεκινούν από τη φροντίδα της μάνας του ήρωα, όταν είναι ακόμη παιδί. Η κατοπινή απουσία της γίνεται τελικά πηγή μόνιμης οδύνης. Στη συνέχεια του βιβλίου ο θάνατος μια σκλάβας γεννά την ανάφλεξη της εκδίκησης και οδηγεί τη δράση του μυθιστορήματος. Εν τω μεταξύ οι ιερόδουλες είναι ανθρώπινες και πάνω από όλα αυτά αιωρούνται δύο σκιές, η θεά Αθηνά και το τρεμάμενο είδωλο της Πηνελόπης. Η γυναίκα μέσα από όλες τις σελίδες αποτελεί ίαση και ελπίδα σ’ έναν κόσμο πατριαρχίας και ανελέητου πολέμου.

4.Δεν είναι μόνο τραγωδία αυτό που παρουσιάζετε, αλλά ενίοτε και φάρσα — οι εξουσίες είναι «ανοχύρωτες», οι ήρωες απογυμνωμένοι. Πώς καλλιεργείται αυτό το «ξεγύμνωμα» του μύθου και ποιες συνέπειες έχει στην αφήγηση;

Η δύναμη της αστειότητας και της σάτιρας, είναι ακατάλυτη. Οι εξουσιαστικές σχέσεις με την συνηθισμένη άτεγκτη ιεροπρέπεια, την υποκρισία και τη ματαιοδοξία τους, προσφέρονται για να χαραχτούν από την κοφτερή λεπίδα του χιούμορ. Αυτό συμβαίνει διακριτικά σε αρκετές από τις σελίδες του βιβλίου. Οι θεοί έχουν ανθρώπινες αδυναμίες και οι άνθρωποι θεϊκές φιλοδοξίες. Οι ήρωες απαιτούν αναγνωρισιμότητα, οι βασιλείς ηρωική δόξα και υστεροφημία. Η ζωή όμως συνεχίζει την πορεία της απερίσπαστη επιφυλάσσοντας εκπλήξεις.

5.Το επινοημένο πρόσωπο που «παρεισφρέει» στο στρατόπεδο των Αχαιών και αλλάζει τη μοίρα του πολέμου και της επιστροφής είναι ένας άξονας του έργου  πώς επιλέξατε αυτό το πρόσωπο και τι συμβολίζει για εσάς στο πλαίσιο του μύθου αλλά και της ιστορίας;

Πολλά είναι τα επινοημένα πρόσωπα που υπάρχουν στο μυθιστόρημα. Ιέρειες της Λευκής Θεάς, υπηρέτες, δούλες, ένας αιχμάλωτος ιερέας του Θεού Μελκάρτ, αξιωματούχοι του βασιλείου του Ισραήλ, ένας διερμηνέας… Ο βασικός όμως επινοημένος ήρωας του μυθιστορήματος, που είναι και ο αφηγητής, έχει το όνομα Λύκαστος. Είναι ένας Παίονας   βίαια επιστρατευμένος στο στρατόπεδο των Τρώων, ο οποίος και μέσα από τα μονοπάτια της ομηρικής αφήγησης καταλήγει δούλος του Οδυσσέα. Αυτός, με πανουργία καθώς τον διαπερνά το πάθος της εκδίκησης, καταφέρνει να μετασχηματίσει το έπος. Αλλάζει τη μοίρα του πολέμου και κατά την επιστροφή του Οδυσσέα στρέφει το καράβι σε άλλους τόπους. Αυτή είναι και η διαφορετική τομή του μυθιστορήματος, μια προσθήκη περιπέτειας και περιπλάνησης.

 

Γιούλη Τσακάλου Giouli Georgia Tsakalou

Ελεύθερος τύπος 

eleftherostypos.gr   ΕΔΩ  

 https://eleftherostypos.gr/politismos/isidoros-zourgos-ston-et-o-omirikos-kosmos-paramenei-epikairos-kai-simera

 

Συνέντευξη της συγγραφέως ΣΩΤΗΣ ΤΡΙΑΝΤΑΦΥΛΛΟΥ στη Γιούλη Τσακάλου - Ελεύθερος Τύπος για το βιβλίο «Το τυφλό γουρούνι στη Δεύτερη οδό»

Συνέντευξη Σώτης Τριανταφύλλου στη Γιούλη Τσακάλου – Ελεύθερος τύπος 14/6/2025

Βιβλίο: «Το τυφλό γουρούνι στη Δεύτερη οδό», Εκδόσεις Πατάκη

 

Υπάρχουν φωνές που δεν φωνάζουν· ψιθυρίζουν. Και όμως, αφήνουν αντίλαλο. Ο Κρις Φίλιπς δεν αφηγείται για να εντυπωσιάσει· αφηγείται για να υπάρξει. Με λέξεις λιτές, σαν καθημερινές αναπνοές, στήνει έναν κόσμο σπαρακτικά αυθεντικό όπου κάθε απλότητα είναι καλοζυγισμένο τέχνασμα. Πίσω από το δήθεν αθώο βλέμμα του, η πρόζα δουλεύει υπόγεια, σαν ρίζα που θρέφει δέντρο ολόκληρο. Το ερώτημα, λοιπόν, δεν είναι μόνο τι λέει· αλλά πώς. Και γιατί έτσι. Εκεί αρχίζει η μαεστρία. Εκεί συναντιέται ο ήρωας με τον συγγραφέα. Κι εκεί αρχίζει αυτή η συζήτηση.

 

 1. «Το τυφλό γουρούνι» συνομιλεί με τον μύθο της αμερικανικής ταυτότητας αλλά και με τη νοσταλγία της μεταναστευτικής εμπειρίας. Ποια ανάγκη ή εσωτερική παρόρμηση σάς οδήγησε να επινοήσετε την οικογένεια Φιλιππόπουλου;

 

Οι Φιλιππόπουλοι είναι μια οικογένεια με πολλαπλές εθνικές και πολιτικές αφοσιώσεις. Ο Κρις, ο Ραμόν, ο Πάντυ (που κουβαλάει παντού το μαξιλάρι του, τον Τζέθρο) είναι παιδιά ενός δάσκαλου από τη συνοικία του Αεριόφωτος και μιας Ιρλανδέζας από τη λασπερή ανατολική όχθη του ποταμού Μισσισσιπή. Ο θείος Λη αγαπάει τόσο τις Ηνωμένες Πολιτείες όσο και τη σοβιετική Ρωσία· ο Τζον ορμάει με φόρα στην αμερικανική ζωή ακροβατώντας στο όριο του υποκόσμου.  Ίσως η επινόηση της οικογένειας των Φιλιππόπουλων να σχετίζεται με τη δική μου πολυεθνική και πολυγλωσσική ταυτότητα. Αν και δεν πιστεύω στις «ταυτότητες»· πιστεύω στη νομαδική ελευθερία, στην περιέργεια του ανθρώπου που διασχίζει τον ωκεανό γεμάτος προσμονή. Στις αρχές του 20ού αιώνα υπήρχαν πολλοί που, σαν τον Σταύρο Τοπούζογλου στο «Αμέρικα, Αμέρικα!» του Ελία Καζάν, έκλαιγαν από χαρά όταν το καράβι έφτανε στο λιμάνι της Νέας Υόρκης. Και λίγα χρόνια αργότερα όταν έπαιρναν την αμερικανική υπηκοότητα. Όλα αυτά έχουν αλλάξει.

 

2. Ο ήρωας, ο Κρις Φίλιπς, αφηγείται με γλώσσα απλή αλλά βαθιά υπαινικτική. Πώς δουλέψατε το ύφος του; Πού τελειώνει η φαινομενική αφέλεια του χαρακτήρα και πού αρχίζει η συγγραφική δεξιοτεχνία; Πώς ισορροπήσατε ανάμεσα στη φυσικότητα της φωνής του και τη συνειδητή τεχνική επιλογή;

Δεν κολλάμε μπρίκια. 😂 Το βιβλίο έχει —τουλάχιστον αυτή ήταν η πρόθεσή μου— διαφορετικά ύφη γραφής που αντιστοιχούν στον κάθε ήρωα. Ο παππούς στέλνει επιστολές από την Αθήνα γραμμένες στην καθαρεύουσα —αν και πράγματι απέφυγα τον πειρασμό της υποτακτικής. Ο Πάντυ μιλάει σαν παιδί. Ο Κρις μιλάει περίπου όπως εγώ, σαρκάζοντας ακόμα και τον ίδιο του τον εαυτό. Προπάντων τον ίδιο του τον εαυτό. Ο Λη μιλάει με γρίφους: δεν ξέρουμε τι σκέφτεται πραγματικά. Κι όμως, δεν πρόκειται για έναν ανούσιο κομμουνιστή από εκείνους που μιλάνε με τσιτάτα χωρίς να λένε τίποτα. Oύτε προσπαθεί να προσηλυτίσει κανέναν.

 

 3. Το βιβλίο είναι γεμάτο «παράλληλες φωνές»: υποσημειώσεις, επιστολές, ιστορικά σχόλια, βιτριολικό χιούμορ. Πώς κατορθώνετε να διατηρήσετε τη συνοχή ενός τόσο πολυφωνικού έργου;

 

Όταν ένα μυθιστόρημα τοποθετείται στις Ηνωμένες Πολιτείες, η πολυφωνία είναι φυσικό επακόλουθο της αφήγησης. Δεν μπορεί να γίνει αλλιώς: πρόκειται για ένα κοινωνικό και γεωγραφικό πλαίσιο όπου τα γεγονότα είναι καταιγιστικά, όπου το ένα δράμα εκτυλίσσεται μέσα στο άλλο. Έτσι κι αλλιώς, το στοίχημα της μυθοπλασίας είναι να δίνεις φωνή σε όλους· όλοι οι χαρακτήρες, ακόμα κι αν ο αναγνώστης τούς προσλαμβάνει ως «αντιπαθητικούς», έχουν τα δίκια τους. Μόνο η διδακτική και προπαγανδιστική ψευτολογοτεχνία είναι μονοφωνική δίνοντας βήμα στους «καλούς» και οστρακίζοντας τους «κακούς». Στο «Τυφλό γουρούνι» εκτυλίσσονται παράλληλες ιστορίες κι ο καθένας τις παρατηρεί και τις αποτιμά με τα δικά του μάτια. Εξάλλου, πλανάται κάποια αμφισημία: μα, όντως, ο θείος Λη βρήκε την ευτυχία στην αγαπημένη του Μόσχα; Και, μήπως ήταν στ’ αλήθεια κατάσκοπος των Ρώσων; Δεν θα το μάθουμε. Όσο για τη Λουντμίλα, νομίζω ότι η Αμερική τής άρεσε πολύ αλλά δεν το παραδέχτηκε ποτέ —μια τέτοια παραδοχή θα ισοδυναμούσε με προδοσία της μεγάλης σοβιετικής πατρίδας.

 

 4. Στο έργο σας η Αμερική εμφανίζεται ταυτόχρονα ως πεδίο ευκαιριών και ως χώρος πολιτισμικής αυταπάτης. Σας ενδιαφέρει περισσότερο να σατιρίσετε ή να αποδομήσετε τον «αμερικανικό μύθο»;

 

Σήμερα δεν υπάρχει αμερικανικός μύθος. Υπάρχει πολύ μπλα μπλα γύρω από τις ΗΠΑ χωρίς οι άνθρωποι να έχουν την παραμικρή ιδέα γι’ αυτή τη χώρα. Ο αντιαμερικανισμός είναι διανοητική ασθένεια βασισμένη σε αυταρχικές ιδεολογίες, στερεότυπα και άγνοια η οποία καλύπτεται επειδή όλοι έχουν πλήθος εικόνων από τις ΗΠΑ: εικόνες από τον κινηματογράφο, από τα οπτικοακουστικά μέσα γενικά. Αλλά η αμερικανική πραγματικότητα δεν αντανακλάται στις οθόνες. Εξίσου λανθασμένη είναι η αποθέωση του αμερικανικού συστήματος από ανθρώπους που ίσως πέρασαν κάποιο καιρό στις ΗΠΑ, προστατευμένοι και καλομαθημένοι σε ακαδημαϊκά περιβάλλοντα. Αυτό που με ενδιαφέρει από λογοτεχνική άποψη στις ΗΠΑ είναι ο τεράστιος πλούτος των ιστοριών που γεννιούνται. Κι αν κάπου κάπου γράφω βιβλία με αμερικανικό σκηνικό είναι επειδή το αμερικανικό σκηνικό μπορεί να αναδειχθεί σε πρωταγωνιστή, σε δρώντα λογοτεχνικό χαρακτήρα.

 

5. Το βιβλίο είναι ένα χρονικό –όπως το λέτε– «σε πόλεις με ποτάμι», αλλά και ένα χρονικό προσωπικών εκρήξεων. Τελικά, ποιο είναι για εσάς το ζητούμενο: να διασωθεί η μνήμη ή να ανατιναχθεί;

 

Η μνήμη είναι ένα παιχνίδι. Και η βιογραφία μας είναι ένα αφήγημα που σκαρώνουμε κάνοντάς του ενέσεις με συναρπαστικά συστατικά: η λογοτεχνία εμπλουτίζει τη βαρετή και πεζή ζωή μας η οποία χρειάζεται κάποιου είδους αναθεωρημένη μνήμη για να αποκτήσει ενδιαφέρον και αφηγηματική αξία. Η μνήμη δεν διασώζεται ακριβώς· αναδημιουργείται· συμπληρώνεται μέσω της τέχνης της αφήγησης, αναβαθμίζεται. Λέμε ψέματα επειδή ο κόσμος δεν είναι αρκετός. 

 

Γιούλη Τσακάλου

Ελεύθερος τύπος

Η συνέντευξη στον eleftherostypos.gr ΕΔΩ 

https://eleftherostypos.gr/politismos/soti-triantafyllou-ston-et-pistevo-stin-periergeia-tou-anthropou