Συνέντευξη του συγγραφέα Μιχάλη Νταγγίνη στη Γιούλη Τσακάλου - Ελεύθερος Τύπος για το βιβλίο ««Πατημένα Τριάντα» » εκδόσεις Διόπτρα

Η ενηλικίωση δεν έρχεται ποτέ με καθαρά όρια· έρχεται με πληγές, επιλογές που αφήνουν σημάδια, και με πρόσωπα που καθρεφτίζουν τις σκιές μας. Στο «Πατημένα Τριάντα» εκδόσεις Διόπτρα, του Μιχάλη Νταγγίνη, πέντε άνθρωποι παλεύουν να βρουν τον εαυτό τους μέσα σε έναν κόσμο που συχνά μοιάζει να τους έχει ξεχάσει. Ο έρωτας, η προδοσία, η φιλοδοξία και η αβεβαιότητα υφαίνουν μια δεκαετία γεμάτη ένταση και αποκαλύψεις. Κάθε σελίδα ανοίγει μια νέα γωνία της ζωής τους, φωτίζοντας όχι μόνο τις επιλογές που κάνουν, αλλά και τα αθέατα σημεία της κοινωνίας που τις διαμορφώνουν.

 

Συνέντευξη με τον Μιχάλη Νταγγίνη – Γιούλη Τσακάλου Ελεύθερος τύπος

1. Τι σας ώθησε να αφηγηθείτε τις ιστορίες πέντε διαφορετικών χαρακτήρων, κάθε ένας με τις δικές του πληγές και μυστικά, και να τις συνδέσετε μέσα σε μια δεκαετία γεμάτη αβεβαιότητα;

Με ενδιαφέρει η φυσιογνωμία της γενιάς μου, μιας γενιάς που φαίνεται να ψάχνει βουβή, ανησυχητικά βουβή, για συνταγές ατομικής δικαίωσης. Δεν είχα προαποφασίσει για τον τρόπο που θα αφηγηθώ την ιστορία. Διαισθανόμουν όμως ότι απαιτούνται περισσότερα πρόσωπα, διαφορετικοί ανθρωπότυποι, ποικίλες οπτικές γωνίες. Μόνο έτσι μπορεί να έρθει στο φως το βίωμα μιας ολόκληρης γενιάς. Εύστοχα επισημαίνετε το στοιχείο του χρόνου. Ο χρόνος αποτελεί το έδαφος επάνω στο οποίο εξελίσσονται τόσο οι πρωταγωνιστές όσο και οι κοινωνικές συνθήκες γύρω τους. Πώς είναι να ζεις σε μια δεκαετία όπου η μια κρίση παίρνει την σκυτάλη από την προηγούμενη; Χωρίς την πάροδο του χρόνου, το βιβλίο θα ήταν μια «φωτογραφική απεικόνιση της στιγμής» για πέντε νέους ανθρώπους. Νομίζω ότι η λογοτεχνία σου δίνει τα εργαλεία για να πας ένα βήμα παραπέρα από αυτό.

2. Πώς η ένταση ανάμεσα στην προσωπική επιθυμία, την κοινωνική πίεση και τα τραύματα της παιδικής ηλικίας διαμορφώνει τον κόσμο που περιγράφετε;

Είναι μία πολυεπίπεδη αλληλεπίδραση, την οποία εξερευνώ για κάθε πρόσωπο ξεχωριστά – ακόμη κι αν οι ιστορίες τους συμπλέκονται. Έχει σημασία η λέξη «εξερευνώ». Δεν μπορώ να μιλήσω με βεβαιότητες για την αλληλεπίδραση όλων αυτών των παραγόντων – ούτε οι ίδιοι οι ήρωες δεν ξέρουν με σιγουριά τον εαυτό τους. Γι’ αυτό νομίζω ότι ο ορισμός του Κούντερα για το μυθιστόρημα είναι απολύτως ακριβής: μυθιστόρημα είναι η εξερεύνηση της ανθρώπινης ύπαρξης μέσα από πειραματικά εγώ.

3. Ο υπόκοσμος και οι σκιές της εξουσίας διατρέχουν τις σελίδες του βιβλίου. Με ποιο τρόπο θέλατε να αποτυπωθεί η διαφθορά και η ανθρώπινη αδυναμία χωρίς να χαθεί η λογοτεχνική αλήθεια;

Είναι ένα στοίχημα να αποδώσεις ρεαλιστικά ένα υπαρκτό κοινωνικοπολιτικό πλαίσιο, χωρίς να καταλήξεις να κάνεις «ρεπορτάζ». Χρειάζεται ισορροπία. Για εμένα στο προσκήνιο είναι η ζωή των πρωταγωνιστών και ο τρόπος που αντιλαμβάνονται τον εαυτό και το περιβάλλον τους. Δεν αφηγούμαι το περιβάλλον αυτοτελώς, παρά μόνο στον βαθμό που επηρεάζει πραγματικά και νοητικά τους πρωταγωνιστές.

4. Τα Πατημένα Τριάντα μοιάζουν ταυτόχρονα χρονικό μιας γενιάς και προσωπικό ημερολόγιο. Τι σημαίνει για εσάς να ζωντανεύουν οι επιλογές και οι φόβοι της εποχής μέσα από λογοτεχνία;

Στην εισαγωγή του βιβλίου αναφέρομαι στην ιδιότητα της λογοτεχνίας να «απομαγνητοφωνεί» σιγανές προσωπικές μας μελωδίες· αυτά, δηλαδή, για τα οποία έχουμε μάθει να μη μιλάμε ή και να μη σκεφτόμαστε καν. Αυτή είναι η αποκαλυπτική διάσταση της λογοτεχνίας. Δεν θα έλεγα ότι έγραψα προσωπικό ημερολόγιο. Το αυτοβιογραφικό στοιχείο είναι σχεδόν ανύπαρκτο. Μ’ ενδιαφέρει να εξερευνήσω τη γενιά μου και τη σχέση της με τις υπόλοιπες γενιές σε έναν δεδομένο χώρο και χρόνο. Το προσωπικό στοιχείο, πάντως, είναι αναπόφευκτο, στον βαθμό που είμαι μέλος της ίδιας γενιάς.

5. Αν το βιβλίο ήταν ένας ψίθυρος στο σκοτάδι, ποια λέξη ή εικόνα θα θέλατε να συνοδεύει τον αναγνώστη καθώς κλείνει την τελευταία σελίδα, σαν μια αχνή υπόσχεση ότι η ιστορία συνεχίζεται μέσα του  και όχι μόνο στις σελίδες;

Δεν είμαι αρμόδιος να υποδείξω στον αναγνώστη κάτι συγκεκριμένο. Το αναγνωστικό βίωμα είναι εντελώς υποκειμενικό. Με ενδιαφέρει ιδιαίτερα το πώς θα απαντούσαν οι αναγνώστες σε αυτό το ερώτημα. Νομίζω, πάντως, ότι το τέλος της ιστορίας είναι μια ανοιχτή πρόσκληση στους αναγνώστες να τη συνεχίσουν όπως θέλουν, καθένας με τα δικά του υλικά.

Βιογραφικό

Ο Μιχάλης Νταγγίνης γεννήθηκε το 1993 στη Θεσσαλονίκη, όπου και σπούδασε νομικά. Από το 2017 ζει κι εργάζεται στην Αθήνα ως δικηγόρος ποινικού δικαίου, ενώ επίσης είναι διδάκτωρ Νομικής του Πανεπιστημίου Αθηνών. Μελέτες του έχουν δημοσιευθεί σε νομικά περιοδικά. Το 2020 εκδόθηκε η πρώτη νομική του μονογραφία. Το μυθιστόρημα Πατημένα Τριάντα είναι το πρώτο λογοτεχνικό του έργο απο της εκδόσεις Διόπτρα.

Γιούλη Τσακάλου 

 

 

Λάζλο Κρασναχορκάι: Ο «Άρχοντας της Αποκάλυψης» και το Νόμπελ που άργησε - Γράφει η Γιούλη Τσακάλου στον Ελεύθερο τύπο

Ο «Άρχοντας της Αποκάλυψης» και το Νόμπελ που άργησε
Λάζλο Κρασναχορκάι,  Νόμπελ Λογοτεχνίας 2025

Η Σουηδική Ακαδημία τίμησε τον Λάζλο Κρασναχορκάι με το Νόμπελ Λογοτεχνίας 2025, αναγνωρίζοντας στο έργο του την πιο αργή, στοχαστική και σκοτεινή αποκάλυψη της ανθρώπινης ύπαρξης. Ένα βραβείο που μοιάζει με επισφράγισμα σε μια πορεία εμμονής και ποιητικής πυκνότητας.

«Το μέλλον δεν έρχεται ποτέ. Είναι πάντα έτοιμο να έρθει, αλλά δεν έρχεται. Υπάρχει μόνο το τώρα.»
Η φράση αυτή, που συμπυκνώνει την υπαρξιακή φιλοσοφία του, μοιάζει να συνοψίζει την ίδια τη διαδρομή του. Ο Λάζλο Κρασναχορκάι, γεννημένος το 1954 στην πόλη Gyula της Ουγγαρίας, τιμήθηκε με το Νόμπελ Λογοτεχνίας 2025 «για το επιβλητικό και οραματικό του έργο, που μέσα στον τρόμο της Αποκάλυψης επιβεβαιώνει εκ νέου τη δύναμη της Τέχνης», όπως ανέφερε η Σουηδική Ακαδημία.
Ένα βραβείο που μοιάζει με επισφράγισμα σε μια πορεία αφοσίωσης, εμμονής και ποιητικής ακρίβειας.

Εδώ και τέσσερις δεκαετίες, ο Κρασναχορκάι οικοδομεί έναν κόσμο σκοτεινό, αργό, στοχαστικό. Τα βιβλία του δεν διαβάζονται· κατακτούν τον αναγνώστη σαν ρυθμός, σαν παράφορη προσευχή. Οι προτάσεις του απλώνονται σαν ποταμοί, γεμάτες πυκνότητα, ειρωνεία, μελαγχολία και μια αίσθηση πνευματικής αποκάλυψης.

Το Sátántangó (1985) και Η Μελαγχολία της Αντίστασης (1989) θεωρούνται ορόσημα της σύγχρονης ευρωπαϊκής λογοτεχνίας: μυθιστορήματα για κοινωνίες που διαλύονται, για ανθρώπους εγκλωβισμένους σε κύκλους παρακμής, για την αργή κατάρρευση της ελπίδας.

Η συνεργασία του με τον Μπέλα Ταρ, έναν από τους σημαντικότερους Ούγγρους σκηνοθέτες, υπήρξε καθοριστική. Ο Ταρ μετέφερε στον κινηματογράφο το Sátántangó (1994) και τις Αρμονίες του Βέρκμαιστερ (2000), βασισμένες στη Μελαγχολία της Αντίστασης, ενώ η ταινία Το Άλογο του Τορίνο (2011) αποτέλεσε την τελευταία τους σύμπραξη, ένα μνημείο ασκητικής κινηματογραφίας και υπαρξιακής σιωπής. Μαζί υπηρέτησαν την τέχνη ως πεδίο αναζήτησης της αλήθειας, πέρα από τα όρια του ρεαλισμού και της αφήγησης.

Ο Κρασναχορκάι είναι συγγραφέας της εσωτερικής σιωπής. Δεν υψώνει τη φωνή· παραμένει μέσα στο σκοτάδι για να το αποκαλύψει. Ο άνθρωπός του στέκεται ανάμεσα στην απογοήτευση και την επίμονη επιθυμία για νόημα. Μέσα από τη φθορά, τη σιωπή και την αδυναμία γεννιέται το ερώτημα της ύπαρξης  εκεί όπου η λογοτεχνία δεν προσφέρει παρηγοριά, αλλά συνείδηση.

Στο επίκεντρο των ιστοριών του βρίσκεται η αντίσταση  όχι ως πολιτικό σύνθημα, αλλά ως πράξη ύπαρξης. Ο άνθρωπος αντιστέκεται στη φθορά, στην παράνοια, στην απάθεια. Ο συγγραφέας, με λόγο ασκητικό και απελπισμένα όμορφο, δείχνει πως ακόμα και μέσα στα ερείπια υπάρχει κάτι που επιμένει να ζει: η συνείδηση, η τέχνη, η αμφιβολία.

Με τη φετινή του διάκριση, ο Κρασναχορκάι γίνεται ο δεύτερος Ούγγρος συγγραφέας που λαμβάνει το Νόμπελ Λογοτεχνίας, μετά τον Ίμρε Κέρτες (2002).
Και ίσως, δικαιωματικά, ο πιο «αργός» συγγραφέας της Ευρώπης εκείνος που μας μαθαίνει ότι η αποκάλυψη δεν έρχεται με κραυγές, αλλά με τη σιωπή ενός κόσμου που καταρρέει· κι ενός συγγραφέα που εξακολουθεί να γράφει μέσα στο σκοτάδι, για να θυμίζει πως υπάρχει ακόμη φως.

Το Νόμπελ του 2025 δεν έρχεται απλώς να τιμήσει έναν μεγάλο Ευρωπαίο λογοτέχνη. Έρχεται να αναγνωρίσει μια στάση απέναντι στον κόσμο· αυτή του στοχαστή που παρατηρεί τη διάλυση χωρίς να εγκαταλείπει την πίστη στην ομορφιά.
Ο Κρασναχορκάι μάς θυμίζει, για άλλη μια φορά, ότι η λογοτεχνία μπορεί να είναι σκοτεινή, αργή, απαιτητική  κι όμως να φωτίζει περισσότερο απ’ ό,τι χιλιάδες λέξεις ελπίδας.

Γιατί, όπως θα έλεγε κι ο ίδιος, «το τώρα είναι το μόνο που υπάρχει»  και μέσα του χωρά όλη η αιωνιότητα.

 

Γιούλη Τσακάλου

Ελεύθερος τύπος 

 https://eleftherostypos.gr/politismos/lazlo-krasnachorkai-o-archontas-tis-apokalypsis-kai-to-nobel-pou-argise

 

 

 

ΒΙΒΛΙΟΚΡΙΤΙΚΉ της Γιούλης Τσακάλου στον Ελεύθερο Τύπο, για το βιβλίο "ξεχασμένες λέξεις" Αλέξης Πανσέληνος, Εκδόσεις ΜΕΤΑΙΧΜΙΟ

Βιβλιοκριτική: Αλέξης Πανσέληνος – Ξεχασμένες λέξεις – εκδόσεις Μεταίχμιο

Ελεύθερος τύπος 21/7/2025 

 

 

Ο Αλέξης Πανσέληνος επιστρέφει με ένα μυθιστόρημα-ψίθυρο, από εκείνους τους σπάνιους που δεν υψώνουν φωνή αλλά εγκαθίστανται μέσα σου, σαν μια ανάμνηση που νόμιζες ξεχασμένη. Στο «Ξεχασμένες λέξεις», η γλώσσα γίνεται φορέας μνήμης, συνείδησης και υπαρξιακής μετατόπισης. Είναι ένα κείμενο ώριμο, εσωστρεφές, μεστογραμμένο, που πατά στη λεπτή γραμμή ανάμεσα στην αποξένωση και την ενδοσκόπηση, την ατομική διαδρομή και τη συλλογική ιστορία.

Ο Νάσος Λύρας, απόμαχος της ζωής και των μεγάλων συγκινήσεων, ζει στο Μόναχο, κουβαλώντας την αίσθηση πως έχει αποδράσει οριστικά από την Ελλάδα  και ό,τι αυτή συμβολίζει. Κι όμως, καθώς ξετυλίγεται το ιδιότυπο ημερολόγιο της καθημερινότητάς του, τον διαπερνούν λέξεις ελληνικές, λόγια που επιστρέφουν ύπουλα, σαν ρωγμές σε τσιμεντένιο τοίχο. Οι «ξεχασμένες λέξεις» δεν είναι απλώς το θέμα του βιβλίου. Είναι η ρωγμή απ’ όπου περνά το φως μιας βαθύτερης συνειδητοποίησης.

Ο Πανσέληνος δεν παραδίδει ένα κοινωνικό μυθιστόρημα περί μετανάστευσης ή κρίσης. Γράφει ένα φιλοσοφημένο χρονικό αλλοτρίωσης και μνήμης. Η δομή του βιβλίου –σε μορφή προσωπικού ημερολογίου– επιτρέπει στον αναγνώστη να βυθιστεί στην ιδιωτικότητα της σκέψης ενός ανθρώπου που έχει χτίσει έναν εαυτό σε απόσταση από τις ρίζες του. Και είναι ακριβώς αυτή η απόσταση που αρχίζει να τρίζει.

Ο Λύρας είναι το αρχέτυπο του ανθρώπου που έζησε «σωστά», με μέτρο, επιτυχία, λογική. Έφτιαξε μια ζωή καθαρή, εύρυθμη, «γερμανική». Όμως το τίμημα αυτής της καθαρότητας είναι η σιωπή των συναισθημάτων, η απουσία παλμών. Η σχέση του με τη Ζίγκι, τη νεότερη σύντροφό του, λειτουργεί ως κάτοπτρο: αυτή ζει ελεύθερα, εκείνος επενδύει με φόβο. Όταν εκείνη διεκδικεί την ελευθερία της, εκείνος καταρρέει εσωτερικά όχι από έρωτα, αλλά από τον κλονισμό της τακτοποιημένης του αφήγησης.

Η γλώσσα του Πανσέληνου είναι ένα αριστούργημα λιτότητας. Δεν φωνασκεί· υποβάλλει. Οι φράσεις του θυμίζουν Σημασία. Ξέρει να γράφει για τα μεγάλα μέσα από τα μικρά: ένα παλιό έπιπλο, μια μισοσβησμένη λέξη, μια βρύση που «σε καλωσορίζει σαν παλιός φίλος». Δεν περιγράφει, αποτυπώνει. Δεν αναλύει, υποβάλλει. Είναι ένας συγγραφέας που εμπιστεύεται τη νοημοσύνη του αναγνώστη και σέβεται την ευαισθησία του.

Καθώς το παρελθόν διεκδικεί χώρο –μέσα από μια σειρά από αναμνήσεις, επιστροφές, και τελικά μια καθοριστική αποκάλυψη, ο Λύρας έρχεται αντιμέτωπος με τη διαχρονική ερώτηση: Ποιος είμαι, όταν όλα όσα με συγκρότησαν είναι μακριά; Και, πόσο κοστίζει να ξεγράψεις τη γλώσσα σου;

Οι «ξεχασμένες λέξεις» δεν είναι απλώς οι λέξεις που έπαψε να χρησιμοποιεί. Είναι η χαμένη πατρίδα, οι αποσιωπημένες ενοχές, τα πρόσωπα που δεν αποχαιρέτησε. Είναι το ίδιο το βλέμμα που παύει να βλέπει όταν χάνει τη γλώσσα που τον έφτιαξε. Ο Πανσέληνος δεν μας καλεί να επιστρέψουμε στην Ελλάδα. Μας καλεί να επιστρέψουμε στον εαυτό μας  εκείνον που κάποτε διαμορφώθηκε μέσα από τις λέξεις που σήμερα ξεχνάμε.

Σπάνια η λογοτεχνία γίνεται τόσο σιωπηλή και ταυτόχρονα τόσο ηχηρή. Το «Ξεχασμένες λέξεις» είναι ένα μυθιστόρημα-καθρέφτης· και όποιος το κοιτάξει προσεκτικά, θα αναγνωρίσει κάτι δικό του.

 

Γιούλη Τσακάλου Giouli Georgia Tsakalou

Ελεύθερος τύπος